Podczas gwałtownego hamowania ładunek oddziałuje na przednią część przestrzeni ładunkowej z siłą mogącą odpowiadać nawet 80% jego ciężaru. Z tego powodu prawidłowy załadunek pojazdu ciężarowego nie sprowadza się wyłącznie do właściwego wykorzystania dostępnej przestrzeni.
Niezwykle istotne znaczenie mają zgodny z przepisami rozkład masy, odpowiednio dobrane metody zabezpieczenia ładunku oraz kontrola jego zamocowania przed rozpoczęciem transportu. Wyjaśniamy krok po kroku, jak przygotować pojazd do przewozu zgodnie z obowiązującymi regulacjami i zasadami bezpieczeństwa.
Przepisy o załadunku, czyli co wynika z art. 61 Prawa o ruchu drogowym
Podstawowe zasady zawiera art. 61 Prawa o ruchu drogowym. Ładunek nie może powodować przekroczenia dopuszczalnej masy całkowitej ani ładowności pojazdu, a także dopuszczalnych nacisków osi na drogę. Towar musi być rozmieszczony tak, aby nie naruszał stateczności pojazdu i nie utrudniał kierowania, a kierowcy nie wolno ograniczać widoczności drogi. Przepis zabrania również zasłaniania świateł, urządzeń sygnalizacyjnych i tablic rejestracyjnych. Ładunek trzeba zabezpieczyć przed zmianą położenia oraz nadmiernym hałasem, a towary sypkie przewozić w szczelnej przestrzeni ładunkowej.
Rozkład masy – gdzie powinien wypadać środek ciężkości?
Najczęstszym problemem nie jest przeładowanie pojazdu, lecz złe rozłożenie towaru. Środek ciężkości powinien znajdować się możliwie najniżej i jak najbliżej osi wzdłużnej pojazdu, a masa – rozkładać się równomiernie na powierzchni ładunkowej. Jeśli większość palet stanie nad jedną osią, dopuszczalny nacisk można przekroczyć nawet wtedy, gdy DMC pozostaje w normie. Wysoko ułożony, ciężki towar podnosi z kolei środek ciężkości pojazdu, utrudnia prowadzenie i zwiększa ryzyko wywrócenia w zakręcie. Cięższe elementy należy umieszczać możliwie nisko, a cały ładunek rozmieścić tak, aby zachować właściwy środek ciężkości i dopuszczalne naciski na poszczególne osie.
Przy kilku punktach rozładunku warto planować towar w odwrotnej kolejności dostaw, aby po każdym postoju rozkład masy nadal się zgadzał.
Ile ładunek może wystawać poza obrys pojazdu?
Przepisy dopuszczają wystawanie ładunku, ale w ściśle określonych granicach:
- z przodu – maksymalnie 0,5 m od przedniej płaszczyzny pojazdu i nie więcej niż 1,5 m od siedzenia kierowcy;
- z tyłu – do 2 m od tylnej płaszczyzny obrysu, a przy przewozie drewna długiego – do 5 m;
- na wysokość – pojazd łącznie z ładunkiem nie może przekraczać 4 m;
- na szerokość – co do zasady 2,55 m; szerszy ładunek (do 3 m) wolno przewozić, o ile z jednej strony nie wystaje więcej niż 23 cm.
Jak oznakować wystający ładunek?
Ładunek wystający poza obrys oznacza się pomarańczową chorągiewką o wymiarach co najmniej 50 × 50 cm lub pasami z białych i czerwonych elementów odblaskowych, a w warunkach niedostatecznej widoczności dodatkowo światłami: białym z przodu i czerwonym z tyłu. O oznakowaniu łatwo zapomnieć przy okazjonalnych przewozach, a to właśnie ono decyduje, czy inni kierowcy zauważą przeszkodę z bezpiecznej odległości. Koszt chorągiewki i lamp jest przy tym symboliczny wobec ryzyka, jakie stwarza niewidoczny, wystający towar.
Cztery sposoby mocowania według rozporządzenia
Sposoby zabezpieczenia towaru określa rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 25 stycznia 2018 roku w sprawie sposobu przewozu ładunku (Dz.U. z 2018 r. poz. 361). W tym przypadku należy uwzględnić przede wszystkim zasady fizyki – w pojazdach o DMC powyżej 3,5 t mocowanie musi równoważyć siłę równą 80 procentom ciężaru ładunku w kierunku jazdy oraz po 50 procent w kierunku bocznym i przeciwnym do kierunku jazdy. O skuteczności zabezpieczenia decyduje zatem dobór metody mocowania ładunku.
Cztery sposoby mocowania według rozporządzenia
Wspomniane wcześniej rozporządzenie określa cztery podstawowe metody mocowania i odsyła przy tym do norm technicznych (m.in. PN-EN 12195-1 oraz EN 12642):
- ryglowanie – dopasowanie kształtu ładunku do pojazdu lub urządzeń mocujących w sposób uniemożliwiający ruch towaru, stosowane m.in. przy kontenerach;
- blokowanie – oparcie ładunku o sztywne elementy nadwozia oraz wypełnienie wolnych przestrzeni klinami, podporami lub materiałami odpornymi na odkształcenia;
- odciągi proste – utrzymywanie towaru pasami, łańcuchami lub linami prowadzonymi ukośnie, równolegle albo w formie półpętli;
- odciąg przepasujący od góry – dociśnięcie ładunku do podłogi, które zwiększa tarcie; wymaga możliwie dużego kąta między pasem a podłogą.
Oczywiście, czasami te metody można łączyć, tworząc tzw. zabezpieczenia mieszane, dobierane do rodzaju towaru.
Pasy mocujące – jak czytać etykietę zgodną z PN-EN 12195-2?
Najważniejsze parametry pasów mocujących to: LC (lashing capacity), zdolność mocowania w daN (nominalna siła ręczna) podawana dla układu prostego i opasania, a także STF, czyli siła, z jaką napinacz dociska ładunek do podłogi. Kolor etykiety wskazuje na materiał taśmy: niebieska oznacza poliester (PES), najpopularniejszy w transporcie i odporny na promieniowanie UV, zielona – bardziej elastyczny poliamid (PA), a brązowa – polipropylen (PP), który niemal nie chłonie wody. Warto pamiętać, że pas z przetarciami, zdeformowanym napinaczem lub nieczytelną etykietą trzeba natychmiast wycofać z użycia! Jego stan może zagrażać bezpieczeństwu kierowcy i innych uczestników ruchu.
Maty antypoślizgowe i ochrona krawędzi
Przy obliczaniu zabezpieczenia ładunku uwzględnia się również współczynnik tarcia między ładunkiem a podłożem. Maty antypoślizgowe mogą zwiększyć tarcie i dzięki temu ograniczyć wymagane siły mocujące. Guma podłożona pod paletę może wyraźnie zmniejszyć liczbę potrzebnych odciągów, ponieważ im większe tarcie, tym mniejsza siła potrzebna do utrzymania towaru w miejscu.
Warto pamiętać także o kątownikach ochronnych, zapobiegających przecięciu taśmy na ostrych krawędziach i równomiernie rozprowadzających docisk. To niedrogie akcesoria, które wydłużają okres przydatności pasów i podnoszą skuteczność całego zabezpieczenia.
Naczepa z certyfikatem XL a odpowiedzialność za ładunek
W transporcie całopojazdowym dużą rolę odgrywa sama konstrukcja zabudowy. Nadwozia badane według normy EN 12642 w wersji wzmocnionej Code XL muszą wytrzymać nacisk odpowiadający 50 procentom ładowności na ścianę przednią, 40 procentom na ściany boczne i 30 procentom na ścianę tylną.
Taka skrzynia lub kurtyna może przejąć część zadań środków mocujących, jednak wyłącznie przy właściwym załadunku. Towar musi ściśle przylegać do ściany przedniej i wypełniać przestrzeń bez luzów, zgodnie z warunkami producenta zapisanymi w certyfikacie. Dokument jest przypisany do konkretnego pojazdu, a jego ważność potwierdzają okresowe przeglądy.
Kto odpowiada za załadunek i zabezpieczenie towaru?
Prawo przewozowe wyraźnie wskazuje w art. 43, że załadunek należy do nadawcy lub odbiorcy i ma być wykonany w sposób zapewniający bezpieczny transport. Konwencja CMR zwalnia przewoźnika z odpowiedzialności, gdy szkoda wynika z czynności ładunkowych nadawcy. Kierowca nie może jednak pozostać bierny: przed wyjazdem sprawdza zgodność towaru z listem przewozowym i stan opakowań, a zastrzeżenia wpisuje w polu 18 listu CMR. Jeśli widzi nieprawidłowe rozmieszczenie i mimo to rusza w trasę, może to zostać uznane za rażące niedbalstwo. Ocenia przy tym wyłącznie to, co widać z zewnątrz – nie ma prawa otwierać opakowań ani zdejmować folii zabezpieczającej. Strony mogą również przenieść czynności ładunkowe na przewoźnika w umowie i wtedy granice odpowiedzialności wyznacza kontrakt.
Planowanie załadunku – co potrafi oprogramowanie?
Przy ładunkach o różnej masie trudno rozplanować przestrzeń w pamięci, dlatego coraz częściej robi to specjalne oprogramowanie. Aplikacje pokazują na przykład plan załadunku w widoku 3D, obliczają rozkład nacisków na osie i generują dla magazynu raport z kolejnymi krokami załadunku, a przez API łączą się z systemami firmowymi. Systemy mogą obsługiwać wiele ładunków jednocześnie, importują dane z Excela, a gotowy plan można udostępnić załadowcom jako interaktywny odnośnik.
Lista kontrolna przed wyjazdem
Zanim zamkniesz burty i plandekę, poświęć chwilę na krótki przegląd – w tym pomoże Ci lista kontrolna:
- porównaj towar z listem przewozowym i wpisz ewentualne zastrzeżenia w polu 18;
- sprawdź rozkład masy – cięższe elementy nisko i przy osi wzdłużnej, naciski na osie w normie;
- oceń mocowanie: liczbę i stan pasów, maty antypoślizgowe oraz wypełnienie wolnych przestrzeni;
- zweryfikuj oznakowanie ładunku wystającego poza obrys, a także widoczność świateł i tablic;
- upewnij się, że masz w pojeździe certyfikat XL, jeśli mocowanie opiera się na konstrukcji nadwozia.
Ta sama kontrola powinna być wykonywana przy każdej dłuższej przerwie, ponieważ pasy mogą się poluzować w czasie przejazdu.
Dobierz pojazd i zabudowę z MB Poznań
Bezpieczeństwo przewozu w dużej mierze zależy od tego, jak pojazd zostanie skonfigurowany jeszcze przed rozpoczęciem eksploatacji. Specjaliści salonu MB Poznań w Komornikach pomogą dopasować Actrosa lub Arocsa do charakteru realizowanych zadań, uwzględniając odpowiedni rodzaj zabudowy – zarówno skrzyniowej, jak i wywrotki przeznaczonej do transportu kruszyw. Na etapie zamówienia warto również właściwie dobrać punkty mocowania ładunku oraz potrzebne wyposażenie dodatkowe.
Późniejszą sprawność zabudowy i podwozia, mającą znaczenie m.in. dla prawidłowego rozkładu nacisków na osie, można kontrolować w autoryzowanych serwisach w Komornikach oraz Swarzędzu-Jasinie.
FAQ
Ile ładunek może wystawać z tyłu ciężarówki?
Co do zasady do 2 m od tylnej płaszczyzny obrysu pojazdu, a przy przewozie drewna długiego – do 5 m. Wystający towar zawsze wymaga oznakowania chorągiewką lub biało-czerwonymi pasami, a po zmroku dodatkowego oświetlenia.
Jakie siły działają na ładunek podczas hamowania?
W kierunku jazdy mocowanie musi równoważyć siłę równą 80 procentom ciężaru ładunku, a w kierunku bocznym i do tyłu – po 50 procent. Właśnie dlatego liczbę pasów i metodę zabezpieczenia dobiera się do masy towaru, a nie do przyzwyczajeń.
Czy naczepa z certyfikatem XL zwalnia z mocowania ładunku?
Tylko częściowo i wyłącznie przy załadunku zgodnym z warunkami producenta – towar musi przylegać do ściany przedniej i wypełniać przestrzeń bez luzów. Certyfikat jest przypisany do konkretnego pojazdu i warto mieć go przy sobie na wypadek kontroli.
Co oznacza LC na etykiecie pasa transportowego?
LC (lashing capacity) to zdolność mocowania pasa wyrażona w daN, podawana dla układu prostego i opasania. Kolor etykiety wskazuje materiał taśmy: niebieski to poliester, zielony poliamid, a brązowy polipropylen.
Kto płaci za szkody, gdy ładunek był źle załadowany?
Za załadunek odpowiada nadawca lub odbiorca, a konwencja CMR zwalnia przewoźnika, gdy szkoda wynika z ich czynności ładunkowych. Kierowca powinien jednak zgłosić widoczne nieprawidłowości i odnotować je w liście przewozowym – bierność może zostać uznana za rażące niedbalstwo.